Şema Terapi Nedir

Şema terapi; bilişel davranışçı terapinin cevap veremedigi psikolojik rahatsızlıkların fark edilmesi ile Young tarafından 1990 yılında geliştirilmiş bir yaklaşımdır. Young, Bilişsel Davranışçı Terapiyi daha ileri bir noktaya taşıyarak nesne ilişkileri, gestalt psikoloji, psikanalitik yaklaşım, baglanma kuramını da çalısmalarına dahil etmistir. Bu farklı yaklaşımların bir çatı altında toplanması ile bütünleştirici bir kuram olan Şema Terapi modeli ortaya çıkmıstır.  Şema terapi uzun süreli ve tekrar eden kronikleşmis problemleri, örüntü şeklinde devam eden ilişki problemlerinin çalışıldıgı bir psikoterapi modelidir. Bu psikoterapi yaklaşımı bilişsel davranışçı ekolden farklı olarak semptom odaklı çalısmanın yanı sıra semptoma sebep olan erken çocukluk anıları ve kökenlerini de ele almaktadır.

Seanslarda bilişsel, davranışsal, deneyimsel ve kişiler arası iliskileri temel alan farklı tekniklerden faydalanılmaktadır. Şema terapi özellikle kişilik bozukluguna sahip bireyler, kronik problemler yasayan kişiler ve bilissel davranışçı terapiyle tedavi edilemeyen durumlar için iyileşme amaçlamaktadır. Bu amaç ile terapist kişiye uyum bozucu, işlevsiz şemaları ve modları fark ettirip, yaşamını daha sağlıklı sürdürecek şekilde değiştirmesi için danışanın saglıklı yetişkin yanının büyümesini desteklemektedir. Aynı zamanda şema terapi, bireylerin erken dönemde karsılanmamış veya engellenmiş temel psikolojik ihtiyaçlarını kendi başlarına saglıklı kanaldan gidermelerine destek olmaktadır. Bu ekol, danışanlara terapi çerçevesinde yeniden ebeveynlik sunarak; zor duyguları tolere edebilmeyi, olumlu benlik algısını güçlendirmeyi, dış çevreyle ilişkiyi sürdürebilmeyi, işlevsiz inançların düzenlenmesini ve sağlıklı yetişkin modunun büyümesini hedeflemektedir.

 

Young’ın tanımına göre şemalar, erken çocukluk döneminde yeterince karşılanmayan ihtiyaçların bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Erken Dönem Uyum Bozucu Şemalar (EDUS) yaygın devam eden örüntüler olmakla birlikte anılar, duygular, bilişler ve bedensel duyumlardan oluşmaktadır. Bu şemalar; daha çok kişinin kendisiyle ve başkalarıyla kurdukları ilişkilerde gözlemlenebilmektedir. Aynı zamanda, çocukluk ya da ergenlik boyunca kisinin hayatında yerini almakta ve önemli bir dereceye kadar işlev bozucu olabilmektedir. Sema terapinin uygulanmasında, değerlendirme ve egitim aşamasında kişilerin gelişimlerinin kökenlerinde olan olumsuz yaşam deneyimleri ve birlikte ortaya çıkan mevcut problemler ele alınmaktadır. Ardından, erken dönem uyumsuz şema alanları belirlenerek yasam gelişimi ve uyum bozucu şemaların degisimi için bilişsel, kişiler arası ilişkileri temel alan ve davranışsal teknikler kullanılmaktadır. Şema terapide amaç; bireyin uyumsuz şema ve modlarına yönelik farkındalığının geliştirilmesi ve bunları nasıl değiştireceğini danısana öğretmektir. Aynı zamanda, terapi ilişkisi içerisinde yaşanan iletişim, günlük hayatın tekrarı olarak seanslarda görülmekte ve terapi sınırları dahilinde bu döngüler fark edilmektedir.

 

ERKEN DÖNEM UYUMSUZ SEMALAR NELERDİR ?

Şemalar, dı davranışa etki eden içsel olgular olarak tanımlanabilmektedir. Erken dönem uyum bozucu şemalar, bireylerin mizaçlarına ve yaşam deneyimlerine göre farklılaşmaktadır. Benzer yaşam deneyimine sahip olan farklı mizaçtaki kişiler farklı şemalar geliştirebilmektedir. Yasam boyu gelişen bu örüntüler (şemalar), kisi için islevsiz hale gelmelerine rağmen farklı seçimler yapmayı zorlaştırarak bireyin zedeleyici/örseleyici deneyimlerini sürdürmesine sebep olmaktadır. Erken dönem uyum bozucu şemalar; yasamın ilk yıllarında bireylere işlevsel gelen ve olumsuz durumlarla baş etmede fayda sağlayan bilişsel yapılar olarak tanımlanabilmektdir. Ancak kişinin hayatında adeta bir örüntü olarak devam eden bu yapılar yaşamın ilerleyen yıllarında bireye işlevsiz ve hatalı bir haritalandırma sunmaktadır. Çocukluk döneminde kişinin baş etmesine fayda sağlayan yapılar artık kişinin zarar görmesine sebep olmaktadır. Sonuç olarak, şema terapi aslında örüntü şeklinde devam eden bilişsel yapıları bugünün şartlarına uygun yeni yapılarla değistirebilmeyi ve yeni yollardan gitmeyi mümkün kılan bir ekoldür.

---